Pieniny Właściwe - Przyroda

Pieniny Właściwe

1. Trasa

Krościenko nad Dunajcem - Polana Toporzysko - Bańków Groń - Pieniński Potok - Polana Wyrobek - Okrąglica - Przełęcz Szopka - Wąwóz Sobczański - Sromowce Niżne - Červený kláštor - Huta - Szczawnica - Sokolica - Przełęcz Sosnów - Czertezik - Czerteż - Burzana - Toporzysko - Krościenko nad Dunajcem

Trasa: Krościenko – Krościenko | mapa-turystyczna.pl

     Pobudka o 5.00 aby już o 6.00 być w drodze w kierunku Krościenka. Około godziny 8.00 jesteśmy już w Krościenku. Dzień zapowiada się pięknie - nad nami błękitne, bezchmurne niebo, a termometr wskazuję wysoką jak na tę godzinę temperaturę 23 stopni. Najpierw zatrzymujemy się na parkingu przy siedzibie dyrekcji Pienińskiego Parku Narodowego. Jest sobota więc wystawa czynna dopiero od godziny 9.00. Nic straconego - udajemy się na tył budynku dyrekcji, aby zobaczyć co obecnie kwitnie w ogródku roślin pienińskich. Oto co niektóre gatunki, które udało się nam zaobserwować:

Rozchodnik Wielki - Sedum Maximum

      Rozchodnik Wielki jest dość ciekawą rośliną i odgrywa bardzo ważną rolę na terenie Pienin. Roślina ta jest byliną, geofitem, hemikryptofitem. Kwitnie od lipca do września. Związana jest z sucholubnymi murawami o dużej przepuszczalności wody, porastającymi wapienne zbocza. Można ją spotkać w górach do wysokości 1800 m n.p.m. Rośnie na glebach suchych, kamienistych, piaszczystych z zawartością wapnia. Jest sukulentem - przystosował się do trudnych warunków, gromadząc zapasy wody w grubych liściach i łodygach. 

    Rozchodnik wielki był wykorzystywany w ziołolecznictwie ludowym przy schorzeniach reumatycznych. Górale Pienińscy wykorzystywali go w szczególny sposób, otóż do jego korzenia przywiązywali nić lub rzemyk tworząc z niego pewnego rodzaju wisiorek, który noszono w taki sposób aby sam korzeń znajdował się na plecach między łopatkami. Wierzono, że uchroni to plecy górala przed bólami reumatycznymi. Dodatkowo górale  23 czerwca czyli w dzień Św. Jana zrywali roślinę i umieszczali ją w swoich domostwach między powałą, a belkami. Jeżeli ziele długo pozostawało zielone, wróżyło to domownikom długie życie i pomyślność. Roślinę wykorzystywano  również w kuchni - z jego liści przyrządzano sałaty.

    Natomiast najważniejszą moim zdaniem rolą jaką pełni rozchodnik wielki jest rola rośliny pokarmowej dla gąsienic dwóch pięknych motyli to jest dla Niepylaka Apollo - Parnassius apollo i Modraszka oriona - Scolitantides orion. Niestety ani pierwszego, ani drugiego nie udało nam się spotkać podczas tej wycieczki.

Chaber barwny pieniński - Centaurea triumfettii pieninica

    Chaber barwny w Polsce występuje dość rzadko można go spotkać wyłącznie w Pieninach i to tylko w Pieninach Centralnych. Dlatego polscy botanicy uważają go za endemit pieniński. Występuje również na Bystrzyku na przeciwko Sokolicy, który przez jednych zaliczany jest do Małych Pienin, a przez innych pod względem geobotanicznym do Pienin Centralnych.

    Rośnie w murawach naskalnych w szczelinach skał i na półkach, głównie na dobrze naświetlonych stanowiskach. Kwitnie od czerwca do sierpnia. Gatunek umieszczony na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski pośród gatunków rzadkich, potencjalnie zagrożonych oraz w Polskiej Czerwonej Księdze Roślin.

Posłanek rozesłany pospolity - Helianthemum nummularium

    Posłonek rozesłany pospolity to krzewinka zimozielona, gatunek kserotermiczny oraz jest rośliną górską. Kwitnie od maja do września. Porasta suche wzgórza wapienne, skały, upłazy, murawy kserotermiczne i stepowe, głównie o podłożu wapiennym. Preferuje miejsca słoneczne, stanowiska ciepłe, glebę wilgotną i zasobną w wapń.

    W ogródku roślin przy dyrekcji Pienińskiego Parku Narodowego rośnie jeszcze wiele innych roślin, które są warte spojrzenia. My ruszamy dalej ścieżką edukacyjną spod budynku dyrekcji drogą wewnętrzną do ulicy Jaśka Knutelskiego i dochodzimy do żółtego szlaku w okolicy Kaplicy Św. Rocha przy ulicy Trzech Koron.

    Kaplica Świętego Rocha na tzw. Ptaszkowej Górce jest najstarszą kaplicą w Krościenku. Historia jej powstania wiąże się z epidemią dżumy jaka nawiedziła Małopolskę w 1710 roku. Po ustąpieniu zarazy ludność Krościenka z inicjatywy proboszcza parafii ks. Floriana Wróblewskiego podjęła trud wybudowania murowanej kaplicy wierząc w opiekę i wstawiennictwo pogromcy zarazy, Świętego Rocha. Budowa trwała 13 lat, poświęcenia kaplicy dokonano 16 października 1723 roku. W otoczeniu kaplicy znajduje się sześć Jesionów Wyniosłych - niestety nie ujętych w centralnym rejestrze drzew pomnikowych.

Kaplica pw. Św. Rocha w Krościenku nad Dunajcem

Napis na tablicy na ścianie kaplicy głosi:

"Kaplica wotywna na Ptaszkowej pod wezwaniem Świętego Rocha patrona chorych i cierpiących zbudowana w latach 1710–1723 dla odwrócenia zarazy dżumy. Wnętrze kaplicy: obraz w stylu chłopskiego baroku wstawiony w 1865 r. W środku obraz św. Rocha datowany na 1865 r. Po lewej św. Sebastian, po prawej św. Wawrzyniec. Na bramkach: po lewej św. Franciszek z Asyżu, patron ubogich, po prawej św. Dominik. Żyrandol wykonał w 1991 r. Z. Chmielikowski z Ptaszkowej. Zewnątrz krucyfiks wykonał w 1985 r. A. Wolski z Ptaszkowej."

Wnętrze kaplicy Św. Rocha

   Dalej podążamy szlakiem żółtym i wkraczamy na Polanę Toporzysko, z której to rozpościera się widok na dolinę Dunajca z Krościenkiem.  Krościenko znajduje się w szczególnym miejscu gdzie schodzą się trzy pasma górskie. Po lewej stronie wyrastają zbocza Marszałka (828) w Gorcach, po prawej natomiast zbocza Gronia (803) w Beskidzie Sądecki. W centralnej części mamy szczyt Błyszcz (945) w paśmie Jaworzyny.

   Polana Toporzysko zaliczana jest do łąk z dzwonkiem rozpierzchłym i konietlicą łąkową. Jest najczęściej występującym typem łąki w Pienińskim Parku Narodowym. Jest średnio żyzna łąka, koszoną i nieregularnie nawożoną. Z najczęściej występujących roślin możemy tu rozpoznać szczaw zwyczajny, brodawnika zwyczajnego, przetacznika ożankowego, mniszka pospolitego, koniczynę łąkową i białą. 

Krościenko z Toporzyska

Dzwonek rozpierzchły - Campanula patula

Na Polanie Toporzysko pod Jesionem stoi krzyż, na nim zaś napis brzmi:

" Nim pójdziesz dalej, tu podziękuj Bogu za to, że masz oczy "

Krzyż na Polanie Toporzysko

    Dochodząc do skraju polany docieramy do punktu widokowego na Dolinę Dunajca, w miejscu tym wchodzimy na teren Pienińskiego Parku Narodowego. Tutaj też mamy rozejście szlaków, gdzie podążając w prawo żółty pójdziemy w kierunku Przełęczy Szopczańskiej, a zielony natomiast odbija w lewo i prowadzi na Czerteż. W tym miejscu może warto nadmienić, że żółty szlak jest najstarszym znakowanym szlakiem wycieczkowym w Pieninach wyznaczony od 1906 r. 

   Podążamy dalej, żółtym do kolejnego rozstaju szlaków, które to miejsce nosi nazwę Bajków Groń. Po prawej mijamy Polanę Wyżnie Doliny, natomiast po lewej Polanę Stolarzówka, na których to roi się od różnobarwnych kwiatów, w tym storczyków. Obie polany, są przykładem umiarkowanie suchych łąk pienińskich. 

Polana Stolarzówka - przykład ciepłolubnej łąki pienińskiej

   Występowanie umiarkowanie suchych łąk jest niemal całkowicie ograniczone do Pienin. W składzie gatunkowym roślin na pierwszy rzut oka daje się zauważyć dominację roślin kwiatowych, głównie motylkowych. Wśród roślin kwiatowych na szczególną uwagę zasługują storczyki: samiczy, męski, kukułka bzowa, kukułka Fuchsa, storczyca kulista, podkolan biały, gółka długoostrogowa, ozorka zielona, listera jajowata. Inne rośliny tu występujące to: mieczyk dachówkowaty, chaber driakiewnik, wilżyna bezbronna, kozibród wschodni, dzwonki; rozpierzchły i skupiony, lucerna sierpowata, macierzanka zwyczajna, jaskier wielokwiatowy, babka średnia, komonica zwyczajna, wiązówka bulwkowa, szelężniki: większy i mniejszy, groszek łąkowy, groszek leśny, krzyżownica czubata, krzyżownica zwyczajna, biedrzeniec mniejszy.
    Storczyki z Polany Stolarzówka prezentują się następująco:

   Stoplamek Plamisty jest byliną i geofitem. Kwitnie od maja do lipca. Jest owadopylna. Kwiaty zwodnicze – imitują kwiaty roślin owadopylnych, nie oferują jednak owadom nektaru. Nasiona nie zawierają żadnych substancji odżywczych i ich kiełkowanie i dalszy rozwój jest uzależniony od grzybni, której strzępki znajdują się już w nasionach. Grzybnia rozrastając się wewnątrz tkanek rośliny dostarcza jej substancji odżywczych.
   Rośnie na mokrych łąkach, na torfowiskach niskich i przejściowych, a także w zbiorowiskach lasów łęgowych. Zasiedla miejsca otwarte lub umiarkowanie zacienione. W górach występuje po regiel dolny.  Roślina jest objęta w Polsce częściową ochroną gatunkową.

Stoplamek Plamisty - Dactylorhiza maculata

Stoplamek Plamisty - Dactylorhiza maculata - kwiatostan

   Gółka długoostrogowa jest byliną. Posiada pachnące kwiaty, które kwitną od maja do lipca, zapylane są przez motyle. Do kiełkowania nasion niezbędna jest obecność w glebie pewnego gatunku grzyba, z którym nasiona tworzą symbiozę. Nasiona kiełkują dopiero po kilku latach.  Występuje zarówno na podłożu wapiennym, jak i granitowym. W Polsce gatunek objęty ścisłą ochroną gatunkową jest również umieszczony na polskiej czerwonej liście.

Gółka długoostrogowa - Gymnadenia conopsea

Gółka długoostrogowa - Gymnadenia conopsea - kwiatostan

    Listera jajowata jest byliną, kwitnie od maja do lipca. Kwiaty nie posiadają ostrogi, ale wydzielają nektar w podłużnej rynience na warżce. Nektar zwabia błonkówki i chrząszcze, które zapylają roślinę. Naziemna część rośliny pojawia się wczesną wiosną, zamiera w sierpniu. Rośnie zwłaszcza w ciepłolubnych zbiorowiskach leśnych, ale także w wilgotnych zaroślach i lasach na glebach umiarkowanie żyznych, wilgotnych o odczynie obojętnym lub lekko zasadowym. W górach występuje aż po piętro kosówki. Roślina jest objęta w Polsce częściową ochroną gatunkową

Listera jajowata - Listera ovata 

Listera jajowata - Listera ovata

    Podkolan Biały - gatunek byliny należący do rodziny storczykowatych. Można go spotkać w świetlistych lasach liściastych i zaroślach, na polanach i porębach, na świeżych, średnio próchnicznych glebach. Roślina kwitnie od maja do lipca. Kwiaty zapylane są przez motyle nocne, które wabi intensywny zapach kwiatu. Ćmy przylatujące po nektar dotykają dzióbka, a wówczas pyłkowiny za pomocą uczepek przyklejają się do ich ciała. Nasiona natomiast rozsiewane są przez wiatr. Tworzy mieszańce z gółką długoostrogową i z podkolanem zielonawym. W Polsce objęty jest częściową ochroną gatunkową.

    

Podkolan biały - Platanthera bifolia

Podkolan biały - Platanthera bifolia - kwiat

    Buławnik Wielokwiatowy - w Polsce jest gatunkiem rzadkim i w ostatnich latach zmniejsza się liczba jego stanowisk. Kwitnie w maju i czerwcu, jest roślina samopylną. Rośnie w świetlistych lasach liściastych i zaroślach, m.in. jest gatunkiem charakterystycznym dla buczyny storczykowej. Roślina wapieniolubna, tworzy mieszańce z buławnikiem czerwonym i buławnikiem mieczolistnym. W Polsce jest objęty ścisłą ochroną gatunkową

Buławnik wielkokwiatowy - Cephalanthera damasonium 

Buławnik wielkokwiatowy - Cephalanthera damasonium - kwiat

   Gnieźnik leśny - bylina, która przez znaczną część roku jest schowana pod ziemią. W okresie kwitnienia wypuszcza nadziemne pędy, które obumierają po wydaniu nasion. Jest myko-heterotrofem, który substancje odżywcze niezbędne do wzrostu czerpie z grzybów, na których pasożytuje. Nasiona kiełkować mogą dopiero po wniknięciu do ich środka strzępek grzyba.

    Po raz pierwszy zakwita dopiero w dziewiątym roku życia, do tego czasu rozwój rośliny odbywa się wyłącznie pod ziemią. Kwiaty nie wydzielają odczuwalnego dla człowieka zapachu i nie wytwarzają nektaru, zwabiają jednak muchówki, które je zapylają. Często jest to zapylenie krzyżowe, jednak w niesprzyjających warunkach na przykład przy niekorzystnej pogodzie lub przy braku owadów dochodzi do samozapylenia. Kwitnie od drugiej połowy maja do czerwca. W skrajnych przypadkach Gnieźnik kwitnie pod ziemią, dzieję się tak wtedy gdy ziemia jest zbyt twarda i pęd nie może się przez nią przebić lub jest głęboko pod ziemią. Również wtedy wytwarza nasiona w wyniku samozapylenia.

    Rośnie w różnych typach lasów, szczególnie jednak w cienistych buczynach i grądach, na glebie umiarkowanie żyznej i bogatej w sole wapnia. Rośnie również na torfowiskach i wrzosowiskach. 

Gnieźnik leśny - Neottia nidus-avis

   To już wszystkie gatunki storczyków które udało się zaobserwować na polanie. Wydaje się mało, ale trzeba wziąć pod uwagę to, że możemy je fotografować i obserwować jedynie z wytyczonej ścieżki. Nie ma możliwości hasać beztrosko po całej łące, choć wtedy pewnie byłaby szansa na sfotografowanie znacznej ilości innych storczyków. Pamiętajmy jednak, że znajdujemy się w Pienińskim Parku Narodowym i schodzenie ze szlaku jest surowo wzbronione! Idąc dalej żółtym szlakiem docieramy do wspomnianego już Bajków Gronia. Szlak nie przebiega przez szczyt tylko trawersuje go od zachodu.
   Nazwa Bajków Groń powstała z połączenia nazw dwóch niewielkich wzniesień w bezpośrednim sąsiedztwie: Bajków (pierwotnie nazywany Bańków) (685 m n.p.m.) i Groń (716 m). Bajków Groń jest  niewybitnym szczytem w Pieninach Właściwych, w zachodniej części grani Pieninek, na zachód od Białych Skał (749 m). Od zachodu sąsiaduje z Wysokim Działem (731 m). Północne stoki opadają w stronę doliny Łonnego Potoku, natomiast południowe – bardziej strome – do górnej części doliny Pienińskiego Potoku płynącego ok. 100 metrów niżej. Szczyt jest porośnięty lasem. Na północnych zboczach znajdują się skałki, a na południowym zboczu znajduje się jaskinia Schronisko w Bajków Groniu.

Skrzyżowanie szlaków pod Bańków Groniem

   W miejscu tym znajduje się odejście niebieskiego szlaku na Sokolą Perć. My zaś podążamy dalej żółtym szlakiem. Po krótkiej chwili docieramy do miejsca gdzie szlak przecina Pieniński Potok. Jest on lewobrzeżnym dopływem Dunajca. Płynie głęboką doliną oddzielająca Masyw Trzech Koron od Pieninek. Źródła Pienińskiego Potoku znajdują się w pobliżu Przełęczy Szopka, do Dunajca uchodzi na wysokości ok. 440 m n.p.m. tworząc w miejscu ujścia wysoki stożek napływowy. Po orograficznie prawej stronie ujścia znajdują się wysokie wapienne skały zwane Fujarkami, po lewej stronie Ślimakowa Skała.
   W miejscu przecięcia się żółtego szlaku z Pienińskim Potokiem znajduje się tablica informacyjna Pienińskiego Parku Narodowego, ławki dla turystów. Dodatkowo zainstalowana jest drewniana rynna, którą płynie woda z Pienińskiego Potoku można tu uzupełnić zapas o świeżą zimną wodę lub opłukać dłonie. Potok w tym miejscu tworzy rozlewisko z młaką eutroficzną, na której dominują takie gatunki roślin, jak: kozłek całolistny, knieć błotna i turzyca prosowa.

Eutroficzna pienińska młaka górska przy Pienińskim Potoku

   W pobliżu owej młaki znajduje się Kamień z wyrytą inskrypcją: "Wojtek 1-3-1963". Upamiętnia on Wojciecha Regieca strażnika Obwodu Ochronnego "Pieniny", który 1.03.1963 r. zmarł nagle podczas pełnienia służby. Panu Regiecowi należy się uznanie za solidną pracę˛. Zalesiał on między innymi Nową Górę, Macelową Górę i Obłaźnią Górę. Po jego śmierci na to samo stanowisko został przyjęty

jego syn Jan.

   Dalej podążamy, niebieskim szlakiem, kierujemy się w kierunku Zamku Pienińskiego przecinając Polanę Wyrobek.
    Polana wyrobek jak na warunki pienińskie jest stosunkowo dużą polaną, liczy 10,5 ha powierzchni. Znajduje się ona na północno-wschodnim stoku poniżej przełęczy Szopka. Położona  na wysokości od 740 do 800 m n.p.m. W XX wieku należała ona do właścicieli prywatnych z Krościenka, ale systematyczne wykupu gruntów parkowych doprowadziły do przejęcia w 2001 roku część polany o powierzchni 5,3 ha na własność na własność na rzecz Pienińskiego Parku Narodowego. Systematyczne wykupy gruntów mają na celu ochronić polany od zarastania lasem poprzez prowadzenie zabiegów ochrony czynnej. W tym przypadku jest to coroczne wykaszanie polany w połowie lipca oraz usuwanie siana. Polanę porastają ciepłolubne łąki pienińskie, oraz ziołorośla z 27 gatunkami roślin znajdujących się na czerwonej liście roślin zagrożonych w Polsce. Z rzadkich w Polsce roślin możemy tu natrafić m.in. na pępawę różyczkolistną ( w Polsce znana tylko na dwóch stanowiskach), a przy szlaku z polany Wyrobek na Zamkową Górę również rzadki kruszczyk Muellera.
   Dolną część polany Wyrobek nazywano kiedyś polaną Limierczyki. Na tablicy Pienińskiego Parku Narodowego widnieje informacja, z której wynika, że obydwie polany obejmowane są wspólną nazwą Wyrobek.

Południowa część Polany Wyrobek

Północna część Polany Wyrobek

   Podążamy dalej w kierunku ruin Zamku Pienińskiego. Docieramy na skraj polany i przekraczamy granicę lasów. Jaki to las? Las nie byle jaki, otóż jest to buczyna karpacka z jodłą i bukiem, a w nim natykamy się na płaty lasu jaworowego z języcznikiem zwyczajnym i miesięcznicą trwałą.

Języcznik zwyczajny - hyllitis scolopendrium

   Języcznik zwyczajny jest stosunkowo rzadkim gatunkiem na ziemiach Polskich. Zwyczajowo nazywany także językiem jelenim. Charakteryzują go językowate, niepodzielone liście, co jest wyjątkiem wśród paproci. Możemy go spotkać w cienistych, wilgotnych lasach, na skałach, przede wszystkim wapiennych. Szczególnie upodobał sobie kamieniste, północne lub północno-wschodnie zbocza. Roślina objęta w Polsce ścisłą ochroną gatunkową od 1957 roku. Na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski jest umieszczony w grupie gatunków wymierających, krytycznie zagrożonych!

Miesiącznica trwała - Lunaria rediviva - kwiat

    Miesiącznica trwała jest rośliną wieloletnią. Kwitnie od kwietnia do czerwca. Kwiaty rośliny zapylane są przez motyle nocne. Rośnie w cienistych lasach, wąwozach, oraz na zboczach o północnej i zachodniej ekspozycji. Wybiera podnóża skał, skraje rumowisk i osypisk, jest rośliną wapieniolubną. Nosi ludową nazwę "nocna panna" związaną z tym, że jej kwiaty wydzielają zwłaszcza wieczorem i w nocy dobrze wyczuwalny zapach. Czasami nazywana "srebrniki judasza".

    Podążamy dalej niebieskim szlakiem, docieramy w okolice Zamku Pienińskiego. Niestety wejście na ruiny jest zamknięte. Jak informuje Park Narodowy spowodowane względami bezpieczeństwa po  zawaleniu się stropu.

  Zamek stoi po północnej stronie wierzchołka Zamkowej Góry, kilkadziesiąt metrów poniżej szczytu. Od południa ścianę góry tworzy urwisko o wysokości ok. 50 m, a od północy dostępu bronią urwiska schodzące stromo do Pienińskiego Potoku. Zamek został wybudowany na półce skalnej. Miejsce to jest z natury obronne, gdyż łączy się z pozostałą częścią grzbietu Masywu Trzech Koron tylko wąskim przesmykiem skalnym, jest to jedyna droga do warowni.  Mury obronne o długości 88 m i grubości 1 m wykonano z miejscowych skał wapiennych, na nich była nadbudowa, prawdopodobnie drewniana. Od zachodniej strony znajdowała się brama, pod nią piwnice. Tuż za bramą wykuto w skale cysternę, do gromadzenia wody z niewielkiego (obecnie nazywa się je źródłem św. Kingi). Od wschodniej strony za cysterną przetrwały kwadratowe fundamenty, prawdopodobnie są to pozostałości baszty obronnej.

   W zamku schroniła się księżna Kinga żona Władysława V Wstydliwego wraz z zakonnicami z klasztoru klarysek ze Starego Sącza podczas trzeciego najazdu Mongołów w 1287 roku. W trakcie badań wykopaliskowych w latach 70 XX wieku znaleziono ślady, które potwierdzają fakt dzięki którym naukowcy łączą budowę zamku z osobą księżnej. Kiedy Kinga na początku lat 80. XIII wieku była rezydentką klasztoru, prawdopodobnie wybudowała ten zamek w samym środku niedostępnych wówczas Pienin jako miejsce schronienia.

   Dalej przechodzimy niebieskim szlakiem pod zalesionym szczytem Ostrego Wierchu i docieramy na Polanę Koszarzyska. Znajduje się ona na grzbiecie między Trzema Koranami a Ostrym Wierchem. Najniższy punkt polany (siodło) znajduje się na wysokości 822 m. Dokładnie otoczona wysokopiennymi jodłowymi lasami. Nazwa polany pochodzi od wołoskiego słowa koszar oznaczającego przenośną zagrodę (ogrodzenie z plecionki) dla owiec, które dawniej można było tu spotkać. W gwarze ludowej wymawiana była jako "Kosarzyska". Obecnie na polanie nie odbywa się wypas owiec, w zamian za to nieregularnie kosi się polanę co 2-3 lata celem zachowania bioróżnorodności. Natomiast w danym roku kosi się tylko pewną część polany, a z jej krańców usuwa się młode drzewka.
   W miejscu tym znajduje się odejście zielonego szlaku do Sromowców Niżnych. Na drogowskazie poza tabliczkami kierunku wisi również tablica informacyjna, z której dowiadujemy się, że dawniej polana była czasami koszona, a siano do wioski z wielkim trudem znoszono na plecach.
   Na polanie rośnie silnie trująca ciemiężyca zielona, wrotycz baldachogroniasty, latem łąka zapełnia się łanami wierzbówki kiprzycy. Rosnące tu kwiaty odwiedzają liczne gatunki motyli, na szczególną uwagę zasługują okazałe, ale bardzo rzadki niepylaka mnemozyna i paź żeglarz. Udało się nam spotkać tylko tego ostatniego, niestety był na tyle szybki, że nie udało się go sfotografować.

Polana Koszarzyska

    Docieramy do  Siodła gdzie na niewielkiej polanie amfiteatralnej stoi punkt kasowy Pienińskiego Parku Narodowego, gdzie uiszcza się opłatę za wstęp na taras widokowy. Są tu umieszczone ławeczki gdzie można odpocząć w cieniu drzew oczekując na zakup biletów lub wstęp na taras widokowy. Obecna cena biletu normalnego to 6 zł. W czasie otwarcia kasy istnieje możliwość wykonania odbicia stempla pamiątkowego z Trzech Koron np. do książeczki GOT.

   Taras widokowy prowadzi na najwyższy szczyt Trzech Koron, został wybudowany w latach 2001 - 2003. Jest wykonany ze stalowych kratownic i barierek. Chodnik jest wykonany w taki sposób, że środkowe barierki oddzielają wychodzących od schodzących, dla zachowania porządku wprowadzono ruch lewostronny. Wychodzący na szczyt poruszają się lewą stroną chodnika -informują o tym stosowne znaki. W kwietniu bieżącego roku taras był nieczynny z powodu remontu podczas, którego dokonano przeglądu i niezbędnych napraw przed zbliżającym się sezonem turystycznym.

   Po wejściu na taras, już po kilku metrach między drzewami spostrzec możemy dolinę Dunajca, a na jego orograficznie lewym brzegu  ukazuje się nam Czerwony Klasztor (słow. Červený kláštor) wraz z pokamedulskim kompleksem klasztornym o tej samej nazwie,

Dolina Dunajca i Czerwony Klasztor

   Klasztor został ufundowany w 1319 przez węgierskiego magnata Kokosza Berzewiczego. Była to część kary, jaką magnat miał  ponieść za zabicie Chyderka z rodu Györgów (za karę miał ufundować 6 klasztorów i zamówić w nich 4 tys. mszy). Budowę klasztoru rozpoczęto w 1330 r. Nazywano go Klasztorem Lechnickim, gdyż powstał na terenach wyłączonych z położonej wyżej w dolinie potoku Havka wsi Lechnica, zaś od pokrycia czerwoną dachówką był miejscowi nazwali go Czerwonym Klasztorem. Krakowscy mieszczanie na utrzymanie klasztoru przeznaczyli połowę wsi Rychwałd. Zakonnicy byli utrzymywani przez podatki pochodzące łącznie z 10 wsi. Wspierani byli też przez polskich królów: Kazimierza Wielkiego, Ludwika Węgierskiego i królową Jadwigę. W 1381 r. "Ludwik król polski i węgierski nakazał Bolkowi, księciu opolskiemu i staroście czorsztyńskiemu, by nie wzbraniał kartuzom lechnickim łowienia ryb na polskim brzegu Dunajca. Z czasem zakonnicy rozbudowywali obiekt i wznosili dalsze budowle: pustelnie, szpital, aptekę, zajazd dla podróżnych i wieżę kościoła. Klasztor zamieszkany był początkowo (do 1567 r.) przez mnichów z zakonu kartuzów (posiadali oni również klasztor w Kláštorisku), a później (1711-1782) kamedułów.

   W latach 1431–1433 klasztor był łupiony przez husytów. Zakon działał do roku 1782, kiedy został skasowany przez cesarza Józefa II. Dobra zakonu zostały rozdysponowane wśród kilkuset rodzin niemieckich kolonistów, którzy w tym czasie przybyli do pobliskiej Dolnej Lechnicy (Unterlechnitz), wówczas też upowszechniła się niemiecka nazwa Rotes Kloster (węg. Vöröskolostor). Jadwiga Łuszczewska (Deotyma) zwiedzająca w 1860 klasztor zastała go zrujnowanym, ale kościół był zadbany. Po pożarze w 1907, w wyniku którego zniszczone zostały dachy i zawaliła się wieża kościoła, klasztor przeszedł na własność węgierskiego ministerstwa rolnictwa. W 1934 preszowski oddział KCST wydzierżawił go na 50 lat i przeprowadził prowizoryczny remont, w latach 1952–1968 przeprowadzono remont generalny, a cały obiekt został uznany za narodowy pomnik kultury.

Ze szczytu Okrąglicy w kierunku Macelowej

  Na powyższej fotografii mamy panoramę ze szczytu Okrąglicy (982 m n.p.m.) w kierunku zachodnim na Pieniny Właściwe. Na pierwszym planie widzimy jedną z turni Trzech Koron, która nazywa się Nad Ogródki (940 m n.p.m.), ze stromo opadająca skałą w kierunku doliny Dunajca - urwisko liczy wysokości ponad 500 metrów. Za nią widzimy dwa wybitne wierzchołki, zaokrąglony lesisty wierzchołek z lewej strony to Macelowa Góra (800 m). Szpiczasty szczyt o stromych zboczach w środkowej części fotografii to Nowa Góra (902 m)

Na pierwszym planie Płaska Skała, za nią Holica - z Okrąglicy

   Tutaj spoglądamy w kierunku wschodnim. Widzimy Płaską Skałę (950 m n.p.m.) częściej nazywaną Plaską Skałą środkową z trzech głównych głównych trzech turni Trzech Koron. Opada szeroką, wysoką na 200 metrów białą wapienną skałą, praktycznie niemal pionowo w dół. Przypuszcza się, że na niedostępnej południowej skale gniazdują piękne barwne pomurniki, niestety nie są to potwierdzone informacje. Z drugiej strony zaś byłoby to jedno z nielicznych, jeśli nie jedyne miejsce występowania pomurnika na terenie Polski poza Tatrami. Nam nie udało się go spotkać ani usłyszeć.

   Za nią natomiast wznosi się stożkowata Holica (950 m n.p.m.)  zwana również Golicą - Eugeniusz Janota (1860) tłumaczy pochodzenie nazwy góry od tego, że przed kilkudziesięciu laty spalił się na niej las i była cała goła. Obecnie cały szczyt jest zalesiony. Północne stoki góry wznoszą się wysokim 400 metrowym urwiskiem ponad przełomową dolinę Dunajca cechują się występowaniem licznych wapiennych formacji skalnych. Najbardziej znaną jest  skalna o nazwie Siedem Mnichów (słow. Sedem Mnichov) położona na stoku południowo-zachodnim.

Na pierwszym planie Ganek, niżej dolina Dunajca,
po lewej Czerwony Klasztor, po prawej Sromowce niżne

   U dołu zdjęcia widzimy czubek Niżnej Okrąglicy zwanej inaczej Gankiem. To na niego prowadził dawniej szlak przed utworzeniem platformy widokowej na Okrąglicy. W dolinie płynie Dunajec, po jego orograficznie lewej stronie u podnóża Klasztornej Góry (słow. Kláštorná hora, 657 m n.p.m.) stoi wspomniany już zespół pokamedulski Czerwony Klasztor. Po prawej stronie zaś zabudowania Sromowiec Niżnych.

   Sromowce Niżne – to mała wieś w dolinie Dunajca, liczy ~1000 mieszkańców, została założona w pierwszej połowie XIV wieku, jej początki wiążą się z historią zakonu klarysek ze Starego Sącza, pierwszych właścicielek Sromowiec. Rok 1832 uważa się za początek turystycznych spływów Dunajcem ze Sromowiec właśnie do Szczawnicy. Na początku XX wieku czynna była stacja turystyczna Oddziału Pienińskiego Towarzystwa Tatrzańskiego. W międzywojniu a dokładnie w 1932 roku wybudowano Schronisko Śląskie, które dziś nosi nazwę ”Trzy Korony”. Natomiast w celu uregulowania sporów pomiędzy flisakami w 1934 roku w Sromowcach założono Polskie Stowarzyszenie Flisaków Pienińskich, które działa do dzisiaj. We wsi znajduje się drewniany kościółek św. Katarzyny prawdopodobnie z 1513 r., obecnie wyłączony z liturgii - mieści się w nim galeria sztuki. 

   W roku 2006 otwarto kładkę na Dunajcu, która łączy Sromowce Niżne z Czerwonym Klasztorem .

Na pierwszym planie Płaska Skała, dalej po prawej Łysina, za nią Holica,
po prawej skaliste zbocza Sokolicy, w oddali po lewej Beskid Sądecki,
po prawej Małe Pieniny w Wysoką

   Na powyższym zdjęciu widzimy omówioną już Płaską Skałę i Golicę, ale dodatkowo widzimy po prawej za Płaską Skałą wzniesienie o nazwie Łysina, na mapach czasami możemy go znaleźć pod nazwą Facimiech. Nazwa obecnie w pewnym stopniu jest myląca, ponieważ wierzchołek jest całkowicie zarośnięty lasem. Na południowych zboczach rośnie ciepłolubna jedlina z ponad stuletnimi okazami Jodły. Południowe skaliste zbocza nazywane są Facimiech, wschodnie Piecki a zachodnie Grabczychy. Ciekawostką jest, że na skalistych ścianach Facimiech i Piecki można spotkać ostatnie w Polsce okazy Jałowca Sawiny.

Na pierwszym planie Nad Ogródki, za nią poniżej Podskalnia,
za nią Goła Góra, a za nią Macelowa.

   Nad Ogródki ( 940 m n.p.m. ) szczyt w masywie Trzech Koron. Ciekawy pod względem różnorodnej awifauny tam występującej.   Od 1933 stał tutaj obsługiwany przez pustelnika totalizator opadowy. Pustelnia ascety mieściła się w ruinach Zamku Pienińskiego. Zawsze ciekawiło mnie jak działa totalizator opadowy. 

     Będąc w górach zawsze myślałem, żeby sprawdzić to po powrocie, i tak pewnego razu sprawdziłem. Otóż w miejscach trudno dostępnych takich jak górskie wierzchołki do pomiaru wysokości opadów wykorzystuje się totalizator opadowy. Zaletą wykorzystania tego urządzenia jest to, że odczytu pomiaru możemy dokonywać stosunkowo rzadko: raz na miesiąc lub nawet raz na rok! Totalizator składa się z cylindrycznego zbiornika, którego górna, stożkowa część jest zakończona okrągłym otworem wyznaczającym odpowiednią powierzchnię wlotową (przykładowo 200 cm2), a na dnie znajduje się zawór spustowy otwierany podczas dokonywania pomiaru. Na zbiornik w płaszczyźnie otworu wlotowego nałożona jest osłona przeciwwiatrowa, która minimalizuje błędy pomiaru wywoływane wiatrem. Dobrze, ale jak dokonuje się pomiaru?  Otóż przedstawia się to następująco: Na początku okresu pomiarowego zbiornik zostaje częściowo napełniony niezamarzającym w niskich temperaturach roztworem, który zmienia postać opadów stałych (śniegu, gradu, etc) w ciekłą. Roztworu powinno być maksymalnie 1/3 zbiornika. Wykorzystywany do tego celu jest np. wodny roztwór  chlorku wapnia albo glikolu etylenowego lub metanolu. Śnieg, który jest cięższy od roztworu, opada na dno i miesza się z roztworem, tym samym zwiększając objętość całego roztworu, podobnie jest z deszczem i gradem. OK, ale czy roztwór nie wyparuje?  Otóż nie, ponieważ powierzchnia roztworu jest zabezpieczona przed parowaniem warstwą odpowiedniego oleju lub innej substancji, przez którą opad swobodnie przenika do roztworu. Pomiaru dokonuje się co miesiąc, sezon lub rok. Polega on określeniu objętości spuszczonej ze zbiornika cieczy, przy znajomości ilości niezamarzającej cieczy, umieszczonej w cylindrze na początku okresu pomiarowego. Tak zmierzoną wartość dzielimy przez powierzchnię otworu wyrażoną w m² i mamy przeliczony opad na m² powierzchni terenu. Także jest to dość prosty przemyślany sposób. 

Sromowce Wyżne i Sromowce Kąty

   Szczyt Trzech Koron to wydzielony region florystyczny, w którym można między innymi trafić na 7 gatunków roślin nie występujących w innych miejscach. Endemitami Pienińskimi są między innymi: Mniszek pieniński - Taraxacum pieninicum, Pszonak pieniński - Erysimum hungaricum oraz odmiany endemiczne: Chaber barwny - Centaurea triumfettii pieninica, Rozchodnik ostry - Sedum acre odmiana wapienna, bylica piołun - Artemisia absinthium odmiana wapienna, Złocień Zawadzkiego - Chrysanthemum zawadskii czy Jałowiec sabiński - Juniperus sabina. Ze względu na ograniczony dostęp penetracji Trzech Koron jedynie do obszaru platformy widokowej udało się nam namierzyć tylko jeden Pieniński endemit, którym był Pszonak Pieniński.

Pszonak pieniński - Erysimum hungaricum 

   

   Pszonak Pieniński w Polsce występuje jedynie w Pieninach. W 2006 r. znane były tylko 4 tylko  stanowiska tego gatunku. Trzy znajdowały się w Pieninach Właściwych (Flaki, Upszar i zamek w Czorsztynie), jedno w Małych Pieninach (wylot wąwozu Homole). W Pieninach Właściwych największa jest populacja na zamku w Czorsztynie liczy około 1000 osobników. Ostatnio na terenie parku zaobserwowano liczne pojedyncze stanowiska tej rośliny. Pracownicy parku podejrzewają, że główny udział w tym mają turyści, którzy mimo zakazów zrywają rośliny i porzucają je w różnych miejscach. W tym miejscu należy dodać, że roślina jest objęta w Polsce ścisłą ochroną gatunkową,  chroni go też Konwencja Berneńska.

Starzec górski - Senecio subalpinus 

    Poza licznymi innymi roślinami w pełni kwitnienia można było spotkać Starce górskie i Astry alpejskie. 

    Starzec Górski kwitnie od czerwca do sierpnia jego nasiona rozsiewane są przez wiatr. Typowe siedliska dla niego to brzegi potoków, hale górskie, polany i świetliste lasy. Występuje na różnych podłożach, od regla dolnego aż po piętro alpejskie.

Aster alpejski - Aster alpinus

    Aster Alpejski - jego kwiaty zapylane przez błonkówki i kwitną od maja do czerwca. Możemy go spotkać w górach na skalnych półkach, w szczelinach skał i u ich podnóża, na żwirku wapiennym lub niskich murawach, w miejscach nasłonecznionych. Jest rośliną wapieniolubna i ciepłolubna. Pionowy zasięg w polskich Tatrach do 2000 m n.p.m., posiada również stanowiska w Pieninach, gdzie nie ma granicy pionowego zasięgu. W Alpach  rośnie aż do wysokości 3195 m n.p.m.

Skalnica gronkowa - Saxifraga paniculata

   Skalnica gronkowa - jest zapylana przez muchy, kwitnie od czerwca do lipca. Roślina rozmnaża się  również wegetatywnie – na krótkich rozłogach wytwarzane są różyczki liściowe, które mogą być roznoszone przez zwierzęta, wodę i wiatr. Preferuje stanowiska o podłożu wapiennym, rośnie również na granicie. Jest gatunkiem arktyczno-alpejskim. Występuje głównie na skałkach, piargach, niskich murawach, w kosówce. Grube liście, w których magazynowana jest woda ułatwia roślinie przetrwanie suszy. W Tatrach występuje od regla dolnego, aż po piętro turniowe.

Drogowskaz na Polanie Szopka

   Schodząc ze szczytu Trzech Koron idziemy niebieskim szlakiem i docieramy na Przełęcz Szopka, która znajduje się na wysokości 779 m n.p.m. pomiędzy szczytami Trzech Koron (982 m n.p.m.) a wzniesieniem Czoło (815 m n.p.m.). Nazywana jest także Chwała Bogu , nazwa ta jest wiązana z westchnieniem ulgi po dokonaniu męczącego podejścia 

   W miejscu tym krzyżują się główne szlaki w Pieninach Właściwych. Na przełęczy znajduje się Polana Szopa, z której rozpościerają się widoki na Tatry. Polana podobnie jak inne polany jest koszona przez Pieniński Park Narodowy, aby uniknąć zarastania i dla zachowania bioróżnorodności typowej łąki pienińskiej. Na przełęczy znajdują się ławki, drogowskaz oraz tablica informacyjna PPN. Przełęcz Szopka oddziela Masyw Trzech Koron od Pienin Czorsztyńskich. 

Polana Szopka

   Polana Szopka jest typową umiarkowanie suchą łąką pienińską, rozciąga się od Przełęczy Szopka w kierunku Wąwozu Szopczańskiego. Od południa graniczy z lasem Klejczyzna. Jest bogata w gatunki, gdyż na 1m² występuje tu około 40 gatunków roślin kwiatowych, wśród nich takie, jak: koniczyna pogięta, kozibród wschodni, kukułka bzowa, mieczyk dachówkowaty, etc. Polana jest ogrodzona drewnianym płotem, by zapobiec jej rozdeptywania przez turystów. 

   W miejscu tym zmieniamy kolor szlaku na żółty i podążamy dalej Wąwozem Szopczańskim w kierunku Sromowiec Niżnych.

Wąwóz Sobczański

Wąwóz Szopczański mieści się pomiędzy zachodnimi zboczami Trzech Koron (982 m), a wschodnimi zboczami Podskalniej Góry (742 m) Opada z Przełęczy Szopka do Sromowiec Niżnych. Dnem wąwozu płynie Szopczański Potok, który wpływa w Sromowcach Niżnych do Macelowego Potoku. Swoje źródła ma pod Przełęczą Szopka, na wysokości około 720 m n.p.m. w dwóch bocznych odgałęzieniach Wąwozu Szopczańskiego: prawobocznym wąwozie Za Kocioł i lewobocznej dolince Pod Kopą. Wypływające niewielkie cieki łączą się przy Rojowej Skale tak tworząc Szopczański Potok.

   Na pionowych wapiennych skałach rosną rzadkie gatunki roślin wapieniolubnych: smagliczka skalna, pluskwica europejska, starzec pomarańczowy, ostrożeń głowacz i oset klapowany.

   Szlak turystyczny przez wąwóz prowadzi starą ścieżką łączącą Krościenko ze Sromowcami Niżnymi.

  

Wapienne ściany w Wąwozie Sobczańskim

  Z ciekawych gatunków rosnących tu o tej porze roku udało się nam trafić na Orlika Pospolitego. Kwitnie on między majem a lipcem. Zapylany jest przeważnie przez trzmiele. Cała roślina jest lekko trująca. Przy doustnym spożyciu powoduje odurzenie, zawroty głowy, zwężenie źrenic, biegunkę i trudności w oddychaniu.

Orlik pospolity - Aquilegia vulgaris

   Żółty szlak wyprowadza nas z wąwozu bezpośrednio pod Schronisko Trzy Korony.

Schronisko Trzy Korony w Sromowcach Niżnych

     Schronisko wybudowane w latach 1929-1930. Początkowo nosiło nazwę „Schronisko Śląskie” lub „Śląski Dom”, ponieważ jego właścicielem była Komisja Turystyki autonomicznego Województwa Śląskiego. Do 1939 służyło jako schronisko oraz dom kolonijny dla młodzieży śląskiej. Niemcy w czasie II wojny światowej urządzili tutaj strażnicę graniczną. W 1965 zostało przejęte przez PTTK zarządzał nim Oddział PTTK w Nowej Hucie. W 1973 roku zostało przejęte przez OZOT PTTK na cele typowo schroniskowe. Obecnie w schronisku jest 50 miejsc noclegowych i wypożyczalnia rowerów.

Widok na Trzy Korony ze Srmowiec Niżnych

Ostatnie spojrzenie na Trzy Korony z okolic schroniska. Przypomnijmy nazwy wierzchołków: 

• Okrąglica – 982 m. Najwyższa, na niej znajduje się platforma widokowa z barierkami. Na platformie mieści się około 30 osób.
• Płaska (Plaska) Skała – 950 m. Na południowy wschód od Okrąglicy (na zdjęciu pierwszy od prawej od Okrąglicy)
• Nad Ogródki – 940 m. Na południowy zachód od Okrąglicy. Od 1933 stał tutaj obsługiwany przez pustelnika totalizator opadowy (na zdjęciu na lewo od Okrąglicy)
• Pańska Skała (Bryłowa) – 920 m. Gnieżdżą się w niej rzadkie ptaki pomurniki (na zdjęciu pierwszy od lewej od Okrąglicy).
• Niżnia Okrąglica (Ganek, Siodło) – wysunięta ku południu pod Okrąglicą i niższa o 80 m. Z niej dawniej, przed udostępnieniem wierzchołka, oglądano panoramę. (na zdjęciu tuż przed Okrąglicą)

   Podążając dalej żółtym szlakiem docieramy do centrum Sromowiec Niżnych, w okolicach kładki pieszej nad Dunajcem wypożyczamy rowery i udajemy się Drogą Pienińską przez Czerwony Klasztor do Szczawnicy.

   Droga Pienińska (słow. Pieninska cesta) jest bitym traktem przez Przełom Dunajca o długości 10 km, w znacznym stopniu prowadzi po słowackiej stronie. Prowadzi prawym brzegiem Dunajca, na całym odcinku przewyższenia 25 metrów, co na tak długim odcinku dla podróży rowerowych i pieszych nie stanowi żadnego wyzwania. Pierwszy odcinek do Leśnego Potoku wybudował w latach 1870-75 Józef Szalaj.

Skała Grabczychy z Drogi Pienińskiej

    Pieniński Przełom Dunajca jak sama nazwa wskazuje jest to przełom Dunajca przez pasmo górskie Pienin Właściwych, ma on długość około 8 km i ogranicza się pomiędzy Sromowcami Niżnymi a Szczawnicą. Dunajec tworzy tu wiele zakoli, a pionowe ściany skalne przekraczają nawet 300 m wysokości. Ściany przełomu zbudowane są w przeważającej ilości z wapieni rogowcowych zwanych tutaj wapieniami pienińskimi. 

   Poruszając się Drogą Pienińską na rowerze możemy w szybszym tempie podziwiać uroki przełomu. 

    Skała Grabczychy to dwa skalne żebra w skałach Facimiecha po orograficznie lewej stronie Dunajca. Znajdują się tuż poniżej Ostrej Skały. Opadają stromymi, około 100-metrowej wysokości urwiskami porośniętymi ciepłolubnymi murawami. Piarżyste podnóża Grabczychy oraz głęboka stroma kotlina pomiędzy nimi są siedliskiem ciepłolubnych węży. Podobno na skałach czasami można zobaczyć rzadkiego pomurnika - niestety my nie stwierdziliśmy żadnego osobnika.

Przełom Dunajca z Drogi Pienińskiej

Sokolica z Drogi Pienińskiej

Biała Skała i Wylizana z Drogi Pienińskiej

Przystań flisacka w Szczawnicy. 

Przeprawa Dunajcem niebieskim szlakiem do Sokolicy

Szczawnica z Polany Za Piecem

Z Sokolicy w  kierunku Małych Pienin.
U dołu zakole Dunajca z Przechodnim Wierchem 552 m.
Po prawej wznosi się wspomniana już Holica. Widoczne zabudowania Leśnicy

Słynna reliktowa sosna z Sokolicy

Reliktowe sosny na Czerteziku

Dunajec z CZertezika

Tablica na Przełęczy Burzana